Driespenen op melkrobotbedrijven

Oorzaken van blinde kwartieren

Op elk bedrijf lopen wel dieren rond met 3 (of minder) lacterende kwartieren. Een kwartier kan om verschillende redenen “blind” worden:

• Aangeboren afwijkingen. Het slotgat, het tepelkanaal of het melkklierweefsel ontbrekenl of zijn onderontwikkeld [1]. Dit is eerder zeldzaam.
• Verwondingen en speenbetrappingen. Die kunnen leiden tot een vernauwd tepelkanaal, ernstige uierontstekingen, blijvende weefselschade of noodzakelijke speenamputatie [2].
• Uierontsteking. Sommige bacteriën beschadigen het melkklierweefsel onherroepelijk. Voorbeelden zijn zomerwrang (Trueperella pyogenes, overgebracht door vliegen) en Staphylococcus aureus. Kalveren die aan elkaars spenen zuigen, vormen een groot risico: ze geven bacteriën door waardoor vaarzen al vóór afkalven geïnfecteerd zijn.
• Het kwartier wordt niet meer gemolken. Een kwartier dat meerdere malen niet aangesloten wordt tijdens het melken, zal op termijn ook droogvallen. Dit effect is omkeerbaar [3].
• Het kwartier wordt bewust drooggezet met een intramammaire oplossing. Een infusie sschakelt het probleemkartier definitief uit en vermindert de kans op verspreiding van mastitiskiemen. Dit is echter niet zonder risico en gebeurt altijd in overleg met de dierenarts. Om kwartieren definitief droog te zetten wordt een infusie van 120 cc povidonejodium (5%) aanbevolen, maar altijd voorafgegaan door een pijnstiller [4].

‍

Meer driespenen op robotbedrijven

Een Deens onderzoek uit 2006 zag het aandeel koeien met een blind kwartier stijgen in de eerste zes maanden nade overschakeling naar een melkrobot [5]. Onze eigen bevraging van 36 bedrijven bevestigt dat: robotbedrijven rapporteren meer driespenen (5,7%) dan bedrijven met een klassieke melkinstallatie (4%). Meer dan de helft van de robotbedrijven zag het aantal driespenen stijgen na de overschakeling. Uierontsteking was op bijna alle bedrijven de belangrijkste oorzaak, gevolgd door speenverwondingenen -betrappingen.

Er speelt ook een praktische reden. Een driespeen melken is eenvoudiger met een robot. Je hoeft de niet-aangesloten tepelvoering niet af te sluiten met een stop, en in de software vink je gewoon aan welk kwartier niet meer gemolken moet worden. Daardoor houden robotbedrijven driespenen vermoedelijk ook langer aan.

‍

Compensatie

Een speen verliezen hoeft niet per se veel melk te kosten. Een veehouder meldde een tweespeen die piekte op een productie van 55 liter. Recent Amerikaans onderzoek op een robotbedrijf nuanceert dat beeld wel [6]. Na het droogzetten van 1 kwartier gaven de 3 resterende kwartieren weliswaar meer melk, maar meestal niet genoeg om het verlies op koeniveau goed te maken. Vooral na de lactatiepiek (ongeveer 70 dagen in lactatie) was de compensatie beperkt.

Een ander nadeel is tijd: het duurt langer om dezelfde hoeveelheid melk uit 3 spenen te melken, dan uit 4. Vooral voor bedrijven met beperkte robotcapaciteit is dit een probleem.

‍

Wat betekent dit voor jouw bedrijf?

Een driespeen hoeft per definitie niet afgevoerd te worden, maar pak wel de oorzaken bij de bron aan: werk preventief aan de uiergezondheid, vermijd zuigen bij kalveren en let op voor vliegen tijdens het weideseizoen. Een driespeen die afkalft kan ook opnieuw melk beginnen geven op 4 kwartieren. Vergeet dus niet de instellingen in de software aan te passen waar nodig.

‍

Referenties

[1] Duraes et al. (1981) Frequency and effects on production of blind quarters in first lactation dairy cows. Journal of Dairy Science 65: 1804-1807.

[2] Steenhaut & Vlaminck (1995) De heelkundige behandeling van tepel- en uieraandoeningen bij het rund, deel 1. Vlaams Diergeneeskundig Tijdschrift 64: 78-89.

[3] Hamann J, Reichmuth J. Compensatory milk production within the bovine udder: effects of short-term non-milking of single quarters. Journal of Dairy Research. 1990;57(1):17-22.

[4] Middleton & Fox (2001) Technical Note: Therapeutic Cessation of Lactation of Staphylococcus aureus-Infected Mammary Quarters. Journal of Dairy Science 84: 1976 - 1978.

[5] Pedersen & Bennedsgaard (2006) Udder health in dairy herds converting to automatic milking systems—Bacteriology and cell count pattern. Proc. Cattle Consulting Days 2006. Nyborg, Frederiksberg Bogtrykkeri, Denmark (2006), pp. 26-31

[6] Ibarguren et al. (2025) Milking dynamics following individual quarter dry-off in Holstein cows in an automatic milking system JDS Communications, 7, 243-249